Smygu ac anghydraddoldebau

Mae anghydraddoldeb yn ymwneud â’r amrywiaeth yn y gymdeithas a’r driniaeth anghyfartal mae’r is-rannau hyn o’r gymdeithas yn ei hwynebu. Yn nhermau smygu, mae yna anghydraddoldebau ar draws nifer o grwpiau:

  • Lleiafrifoedd ethnig
  • Rhywioldeb
  • Rhywedd
  • Anghydraddoldebau iechyd
Adobe Stock 94118525 800Px Banner

Lleiafrifoedd ethnig

Mae cyfraddau smygu ymysg rhai grwpiau lleiafrifoedd ethnig yn uwch na’r gyfradd ymysg y boblogaeth gyffredinol. Y grwpiau sydd â’r gyfradd uchaf o smygwyr yw dynion Affro-Caribïaidd gyda 37%, ac yn ail agos mae dynion Bangladeshi gyda 36%. Mae cyfraddau smygu ymysg benywod mewn lleiafrifoedd ethnig yn is na’r gyfradd ymysg y boblogaeth gyffredinol.1

Mae’n bwysig nodi’r ffyrdd gwahanol y mae lleiafrifoedd ethnig yn defnyddio tybaco. Mae hwcâu a thybaco cnoi yn arbennig o boblogaidd ymysg grwpiau sy’n tarddu o Dde Asia a’r Dwyrain Canol. Er mwyn cynorthwyo lleiafrifoedd ethnig gyda rhoi’r gorau i smygu, mae’n bwysig bod gwasanaethau rhoi’r gorau i smygu ar gael mewn amrywiaeth o ieithoedd1.

Rhywedd

Mae data a gasglwyd ym Mhrydain Fawr ers 1974 wedi dangos bod canran y gwrywod sy’n smygu’n gyson uwch na chanran y benywod. Fodd bynnag, ers 1990 mae’r bwlch rhwng y rhywiau wedi lleihau’n sylweddol, ac mae cyfradd y bobl sy’n smygu ar draws y ddau ryw’n gostwng. Yn 1974, roedd 51% o ddynion a 41% o fenywod yn smygu ym Mhrydain Fawr, wedi cymharu â 20% o ddynion a 17% o fenywod a oedd yn smygu ym Mhrydain Fawr yn 2014. Ar hyn o bryd mae 20% o ddynion a 17% o fenywod yn smygu yng Nghymru (ffigurau 2016/2017)2.

NB: Ers 2000 mae data wedi cael ei bwysoli. Ers 2012 mae ffigurau yn dod o’r Arolwg Barn a Ffordd o Fyw3; data blaenorol yn dod o’r Arolygau Cartref Cyffredinol / Ffordd o Fyw Cyffredinol4.

Prevalence Of Cigarette Smoking By Gender 1974 To 2014 Great Britain 27092017 Cym
Tabl i ddangos cyfraddau smygu sigaréts yn ôl rhyw, o 1974 i 2014, Prydain Fawr

Anghydraddoldebau iechyd

Mae cyfraddau smygu ymysg pobl sy’n dlawd yn ariannol yn sylweddol uwch na chyfradd smygu pobl fwy cefnog. Mae yna lawer o dystiolaeth o gysylltiad rhwng statws economaidd-gymdeithasol a chyfradd smygu. Yng Nghymru yn 2016/2017roedd y canran o oedolion o’r ardaloedd lleiaf difreintiedig Cymru a wnaeth adrodd smygu yn 9% wedi cymharu â ffigwr o 28% cofnododd ymhlith yr oedolion mwyaf difreintiedig yn y boblogaeth yng Nghymru. 

Smoking Percentages In Wales Map

Gellir gweld y cysylltiad rhwng tlodi a defnyddio a phrynu tybaco trwy’r ffaith bod canran uwch o incwm aelwyd smygwr tlawd yn cael ei gwario ar dybaco. Nid yn unig mae tybaco’n achosi problemau iechyd, mae hefyd yn achosi problemau ariannol, gan arwain at gylch seithug o dlodi ac iechyd gwael.

Gallai rhywun sy’n smygu 10 sigarét y dydd ac sy’n penderfynu rhoi’r gorau iddi arbed rhyw £23.50 yr wythnos, neu fwy na £1,200 y flwyddyn. Mae’r cyflog cyfartalog yn y Deyrnas Unedig ychydig mwy na £500 yr wythnos (£20,000 y flwyddyn ar ôl trethi, yn fras), felly mae rhywun sydd ar incwm cyfartalog ac sy’n llwyddo i roi’r gorau iddi, i bob pwrpas wedi rhoi 6% o godiad cyflog iddo ei hun.5,6

Gall teulu ifanc neu riant sengl wneud arbedion ariannol sylweddol trwy roi’r gorau i smygu. Mae’n bwysig canfod y problemau penodol mae smygwyr sy’n llai cefnog yn eu hwynebu, fel:

  • Rhwydwaith llai cefnogol o deulu a chyfeillion i’w hannog i roi’r gorau i smygu
  • Yn fwy tebygol bod eu teuluoedd a’u cyfeillion hwythau’n smygwyr
  • Y gred bod smygu’n fwy cyffredin ymysg y boblogaeth gyffredinol nag ydyw mewn gwirionedd, sy’n ei gwneud yn fwy derbyniol yn gymdeithasol i smygwyr llai cyfoethog barhau i smygu ac yn rhoi llai o anogaeth iddynt roi’r gorau iddi
  • Mae oedran dechrau smygu ymysg pobl sy’n llai cefnog yn llawer iau nag ymysg pobl fwy cyfoethog - po hwyaf mae rhywun wedi bod yn gaeth i nicotin, anoddaf ydyw iddo roi’r gorau i smygu
  • Maent yn fwy tebygol o ddefnyddio smygu fel ffordd o ymdopi ag amgylchiadau anodd mewn bywyd, er enghraifft straen, beichiogrwydd, diweithdra, colli swydd a phroblemau iechyd meddwl
  • Maent yn fwy tebygol o dynnu’n ôl o raglenni rhoi’r gorau i smygu7
Play Stone 1237457 1920 Banner

Rhywioldeb

Edrychodd adroddiad a luniwyd gan ASH Scotland ar y gyfradd smygu ymysg pobl a chymunedau Lesbiaidd, Hoyw, Deurywiol a Thrawsrywiol. Mae’n bwysig cydnabod bod y bobl a’r cymunedau hyn yn tueddu i ddioddef o anghydraddoldebau iechyd ac economaidd mwy. Mae canran uwch o’r gymuned hon yn smygu ac yn llai tebygol o roi’r gorau iddi o gymharu â’r boblogaeth gyffredinol. Mae’n hanfodol i weithwyr gofal iechyd proffesiynol sy’n cyflenwi mentrau rhoi’r gorau i smygu gael eu haddysgu’n ddigonol am gymunedau Lesbiaidd, Hoyw, Deurywiol a Thrawsrywiol. Mae hefyd yn bwysig i ymgyrchoedd hybu iechyd gynnwys y grŵp hwn8.

Ymchwil

1 ASH (2011). Tobacco and ethnic minorities

2 Welsh Government (2017). National Survey for Wales 2016/17 

3 2014 Opinions and Lifestyle Survey. Office for National Statistics, Feb 2016

4 2011 General Lifestyle Survey. Office for National Statistics, March 2013. PSA Delivery Agreement 18: Promote better health and well-being for all. The Treasury, Oct 2007 (pdf)

5 Assuming a price per pack of 20 of £6.70 (the cost of 20 Sterling cigarettes, the most popular UK brand, in a supermarket). In practice, many smokers will be spending more, for example the price of 20 Marlboro in a supermarket is currently around £9.60. Average daily consumption of cigarettes in England is now about 11 a day. Statistics on smoking: England, 2016. The Health and Social Care Information Centre, May 2016 

6 Average weekly earnings Office for National Statistics. Release date 15 February 2017

7 NCSCT (2013). Stop Smoking Services and Health Inequalities. Briefing: 10

8 Partnership Action on Tobacco and Health (PATH) (2010). Stop-smoking service provision for Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) communities in Scotland