Sigaréts electronig

Cafodd sigaréts electronig (e-sigaréts) eu creu yn gyntaf gan yr ymarferydd meddygol o Tsieina, Hon Lik, yn 2003 a’u patentu yn 2004. Ers hynny maent wedi datblygu ac wedi dod yn fwyfwy poblogaidd. 

Mae ASH yn amcangyfrif bod yna 2.9 miliwn o ddefnyddwyr sigaréts electronig ym Mhrydain, cynnydd o’r ffigur yn 2010 sef 700,001. 7% o drigolion Cymru yn defnyddio e-sigaret ar hyn o bryd, yn cyfateb i 169,000 o boblogaeth y gwlad (Arolwg Cenedlaethol Cymru 2016/2017).

E Cig Banner

Y drafodaeth am e-sigaréts

Mae eu cefnogwyr yn barnu eu bod yn ddyfais effeithiol wrth roi’r gorau i smygu, dyfais sy’n llai niweidiol na sigaréts tybaco. 

Mae e-sigaréts yn cyflenwi nicotin heb y rhan helaethaf o’r cemegion eraill a geir mewn sigaréts tybaco sy’n gyfrifol am glefydau cysylltiedig â smygu. Am y rheswm hwn mae sefydliadau fel yr Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd (MHRA)2 a’r Sefydliad Cenedlaethol dros Ragoriaeth mewn Iechyd a Gofal (NICE)3 wedi nodi bod e-sigaréts yn llai niweidiol na thybaco.

Mae’r pryderon ynghylch e-sigaréts yn ymwneud â diogelwch cynhyrchion a’r goblygiadau hirdymor i iechyd o’u defnyddio. Mewn perthynas â phobl ifanc yn arbennig, cafwyd dadleuon y gallai e-sigaréts fod yn borth i smygu tybaco, hynny yw bod pobl ifanc nad ydynt yn defnyddio sigaréts tybaco’n arbrofi gydag e-sigaréts ac yn mynd ymlaen i roi cynnig ar sigaréts tybaco ac yna eu defnyddio’n rheolaidd. Mae pryder arall ynghylch a yw’r defnydd cynyddol o e-sigaréts, nad yw’r rheoliadau mangreoedd di-fwg yn berthnasol iddynt, yn golygu y canfyddir bod smygu fel gweithgaredd yn cael ei ail-normaleiddio. Er bod e-sigaréts yn newid fwyfwy o fod yn debyg eu golwg i sigaréts tybaco, ar y dechrau roedd llawer ohonynt yn debyg iawn.

E-cig-graphic

E-sigaréts yng Nghymru 

Ar hyn o bryd, nid yw’r cyfreithiau di-fwg sydd mewn grym yn y Deyrnas Unedig yn ymdrin â sigaréts electronig. Ym mis Mehefin 2015 cyflwynodd Llywodraeth Cymru ymgynhori ar gynnig i rwystro’r defnydd o ddyfeisiau mewnanadlu nicotin (fel e-sigaréts) yn fannau cyhoeddus caeedig. Roedd y rheoliad yma yn barod i gael ei basio fel rhan o’r Bil Iechyd Cyhoeddus (Cymru) ond dymchwelodd y Bil oherwydd diffyg cefnogaeth gan nifer o Aelodau Seneddol Cymru.
Ers mis Hydref 2015 mae’n anghyfreithlon yn Lloegr a Chymru i werthu e-sigaréts i blant a phobl ifanc o dan 18 mlwydd oed.  

Cyfarwyddeb Cynhyrchion Tybaco (CCT)

Ym mis Mai 2016  daeth y Cyfarwyddeb Cynhyrchion Tybaco (CCT) diwygiedig yr UE i rym. Roedd y diwygiad yma yn cynnwys nifer o ddiweddariadau i reoliadau ar gynhyrchion tybaco tra hefyd yn gosod rheoliadau newydd ar e-sigarets. Bydd e-sigarets sy’n cynnwys lan at 20 mg/ml o nicotin yn cael eu rheoleiddio gan y CCT (mae lefelau o 18 mg/ml wedi cael eu adrodd ar wefanau defnyddwyr fel bod yn addas ar gyfer ysmygywyr arferol). Dros y lefel yna, neu os yw’r weithgynhyrchwyr a’r mewnforwyr yn penderfynu optio i fewn i reoliad meddygaeth bydd rhaid i’r cynhyrchion cael eu cymeradwyo gan y MHRA yn yr un ffordd â Therapïau Amnewid Nicotin (TAN).

Bwriad y CCT yw i gyflwyno safonau gyson ar draws yr UE, yn gwella ansawdd y cynnyrch ac yn lleihau’r perygl o ddamweiniau, yn enwedig mewn perthynas â phlant yn yfed hylifau. Er mwyn cyflawni hyn mae’n rhaid i gynnyrch cyrraedd nifer o safonau.  Mae’r rheoliadau yn cynnwys:

  • Cyflwyno terfyn maint ar gyfer e-hylifau o 10 ml ar gyfer cynwysyddion ail-lenwi pwrpasol a 2 ml ar gyfer sigaréts electronig tafladwy, cetris a thanciau
  • Gwneud yn ofynnol i gynnyrch bod yn saff ar gyfer plant
  • Ei gwneud yn ofynnol i becyn cynnwys rhybudd iechyd sy'n cwmpasu 30% o arwyneb y pecyn ac unrhyw ddeunydd pacio allanol yn nodi 'Mae'r cynnyrch yn cynnwys nicotin sydd yn sylwedd hynod gaethiwus'
  • Ei gwneud cyfarwyddiadau defnyddio yn ofynnol, gwybodaeth am gaethiwus a gwenwyndra ar y pecyn a thaflen wybodaeth sy’n cyd fynd
  • Gwahardd disgrifwyr hyrwyddol a chamarweiniol penodol ar becynnau
  • Sicrhau bod yr holl sylweddau a gynhwysir yn y cynnyrch a gwybodaeth am y cynnwys nicotin yn cael eu datgannu ar y label
  • Ei gwneud yn ofynnol i weithgynhyrchwyr i roi gwybod i Aelod-wladwriaethau cyn gosod cynnyrch newydd neu eu haddasu ar y farchnad ac yn rhoi ystod o wybodaeth am y cynnyrch yn ymwneud â chyfansoddiad , gollyngiadau a gwerthiant / data marchnata
  • Cyflwyno cynllun cofrestru ar gyfer busnesau sy'n ymwneud â gwerthiannau trawsffiniol o gynnyrch sigarét electronig

Gall briffio manwl ar effaith CCT yr UE ar reoleiddio e-sigaréts y DU ar gael yma.

E Cigarette 1301664 1920 Banner

Hysbysebu

Ynghyd â'r rheoliadau uchod cyflwynodd TPD yr UE rheolau newydd mewn perthynas â hysbysebu e-sigaréts. O hyn ymlaen y hysbysebu neu hyrwyddo yn uniongyrchol neu'n anuniongyrchol , o e - sigaréts ac ail- lenwi cynwysyddion ar nifer o lwyfannau cyfryngau, gan gynnwys ar y teledu, radio, papurau newydd a chylchgronau yn cael ei wahardd. Gall Aelod-wladwriaethau benderfynu i reoleiddio hysbysebu yn y cartref (hysbysfyrddau, bysiau ac ati) ac ar hyn o bryd Yr Alban yn ystyried hyn. Nid yw hysbysebion yn cael gwneud honiadau iechyd yn ail : helpu i roi'r gorau iddi neu cymariaethau rhwng e- sigaréts. 

Ymwybyddiaeth a’r defnydd o e-sigaréts ymysg pobl ifanc

Pob blwyddyn rydym yn rhedeg arolwg sy’n edrych i fewn i’r ymwybyddiaeth/defnydd o e-sigaréts ymysg pobl ifanc yng Nghymru. Cafodd yr adroddiad e-sigarét ASH Cymru 2016 ei rhyddhau ym mis Mai 2016. Sail y canlyniadau oedd ymatebion o 838 pobl ifanc 18 oed ac yn îs.

Dangosodd canfyddiadau fod ymwybyddiaeth yn uchel iawn o fewn y pobl ifanc cafodd eu harolygu, efo dros 90% o ymatebwyr yn nodi eu fod nhw yn gwybod beth oedd e-sigarét cyn cymryd yr arolwg. Fe wnaeth amrywiad o ffynhonellau addysgu’r ymwybyddiaeth yma, gan gynnwys, yn arbennig, defnydd gan ffrindiau/dieithriaid, hysbysebion siopau, yn ogystal â cyfryngau/cyfryngau cymdeithasol/we.

Roedd y defnydd o e-sigaréts yn fwy cyffredin o fewn ymatebwyr a oedd yn barod wedi smygu neu dal yn smygu sigaréts tybaco. O’r 570 pobl ifanc sydd erioed wedi smygu sigaréts tybaco dim ond 11.1% (n = 63) ohonynt oedd wedi defnyddio e-sigarét, efo’r rhan fwyaf o’r unigolion yma (n = 47) ond wedi trio e-sigarét unwaith. Roedd y defnydd rheolaidd o e-sigaréts (mwy nag unwaith y mis) yn brin ymysg pobl a oedd byth yn smygu at 1.1% (n = 6). Dangosodd ymatebwyr o’r ardaloedd fwyaf difrientiedig yng Nghymru yn llai tebygol o byth wedi trio e-sigaréts (48.6%) wedi cymharu â ymatebwyr yn yr ardaloedd llai difreintiedig (75.4%). Wnaeth cyfranogwyr rhoi nifer o resymau gwahanol ar gyfer defnyddio e-sigaréts, gan gynnwys agwedd chwilgar tuag at y flas ac oherwydd ffrindiau yn defnyddio nhw.

O’r ymatebwyr a wnaeth adrodd defnyddio e-sigaréts a sigaréts tybaco at un pwynt (n = 175), roedd 90% wedi defnyddio sigaréts tybaco cyntaf yn awgrymu’r absenoldeb o unrhyw damcaniaeth porth. Mae canlyniadau’r arolwg, ar y llaw arall, yn awgrymu fod e-sigaréts yn cynrychioli dyfeis effiethiol i helpu rhoi’r gorau iddi ymysg ymatebwyr. Ar gyfer cyfranogwyr a oedd wedi defnyddio sigaréts tybaco ac e-sigaréts, roedd 25% (n = 43) yn smygu llai o sigaréts tybaco ar ôl defnyddio e-sigaréts am y tro cyntaf, efo 34% ychwanegol o defnyddwyr y dau (n = 59) yn gorffen defnyddio sigaréts tybaco yn gyfan gwbl. 

electric-cigarette-664537 1280

Crynodeb o ganfyddiadau’r ymchwil sy’n bodoli eisoes

  • Ymwybyddiaeth/defnydd ymysg pobl ifanc

Mae astudiaethau’n dangos bod llawer o ymwybyddiaeth o e-sigaréts ymysg pobl ifanc yng Nghymru a bod nifer gymharol sylweddol o’r rhain yn dweud eu bod wedi defnyddio e-sigarét o leiaf unwaith, fodd bynnag, bach yw’r defnydd rheolaidd o e-sigaréts yn y garfan hon.

  • Effaith porth

Mae angen ymchwil hydredol ychwanegol i ganfod a yw e-sigaréts yn gweithredu fel porth i smygu tybaco / caethiwed i nicotin ymysg pobl ifanc. Mae’r rhan fwyaf o’r ymchwil sy’n bodoli eisoes yn awgrymu nad yw hyn yn wir, gan y canfuwyd bod e-sigaréts yn cael eu defnyddio gan smygwyr a chyn-smygwyr bron yn ddieithriad.

  • Rhoi’r gorau i smygu

Mae e-sigaréts yn cael eu defnyddio fwyfwy at ddibenion rhoi’r gorau i smygu ac mae’r dystiolaeth gyntaf yn dangos bod e-sigaréts yn hwyluso lleihau nifer y sigaréts a ddefnyddir gan smygwyr. Fodd bynnag, mae angen mwy o ymchwil i ganfod pa mor effeithiol yw e-sigaréts yn gyffredinol fel cymorth i roi’r gorau i smygu. Cynhyrchwyd y Canolfan Cenedlaethol ar gyfer Rhoi’r Gorau i Ysmygu a Hyfforddiant (NCSCT) briff e-sigarets sy’n crynhoi’r tystiolaeth hyd yn hyn, yn enwedig y rôl o wasanaethau peidiad a sut ddylai ymarferwyr stopio ‘smygu ymateb i gwestiynau ar e-sigarets o ysmygwyr.

  • Effaith ar iechyd

Ni ellir barnu bod e-sigaréts yn gwbl ddiogel o gofio bod ymchwil wedi canfod bod ynddynt rai carsinogenau a gwenwynau. Fodd bynnag, derbynnir yn gyffredinol bod e-sigaréts yn llawer llai niweidiol i iechyd na chynhyrchion tybaco. Mae angen rhagor o ymchwil i ganfod beth yw effaith e-sigaréts ar iechyd yn y tymor hir.

  • Vapio Goddefol

Does dim tystiolaeth i awgrymu mae’r anwedd goddefol o e-sigarets yn niweidiol i’r iechyd o bobl o’i gwmpas.  

  • Y farchnad e-sigaréts

Mae’r diwydiant tybaco’n ymwneud fwyfwy â chynhyrchu a hyrwyddo e-sigaréts, ac ar yr un pryd yn dal i werthu sigaréts tybaco. Am y rheswm hwn mae’n bwysig monitro’r farchnad e-sigaréts a rôl y diwydiant tybaco.

Adobe Stock 78493139

Yr ymchwil fwyaf diweddar

Mae ymchwil i e-sigaréts yn cael ei gwneud yn gyflym. Ym mis Awst 2015 comisiynodd Public Health England adolygiad cynhwysfawr o’r dystiolaeth4. Mae’r adolygiad yn pwysleisio’r angen am ragor o ymchwil mewn meysydd lle mae ansicrwydd o hyd ond mae’n dod i’r casgliad, ar sail yr hyn a wyddom eisoes:

  • Bod e-sigaréts yn llawer mwy diogel na thybaco sy’n cael ei smygu. Mae arbenigwyr yn amcangyfrif o leiaf 95% yn fwy diogel
  • Y gellid annog smygwyr sydd wedi rhoi cynnig ar ffyrdd eraill o roi’r gorau iddi i roi cynnig ar e-sigaréts
  • Gallai annog smygwyr nad ydynt yn barod i roi’r gorau iddi i newid gael effeithiau cadarnhaol o ran iechyd y cyhoedd
  • Nad oes unrhyw dystiolaeth ar hyn o bryd bod eu defnyddio’n tanseilio’r gostyngiad yn nifer y plant neu’r oedolion sy’n smygu
  • Bod yna dystiolaeth fod e-sigaréts yn effeithiol wrth helpu pobl i roi’r gorau i smygu
  • Bod newid wedi bod tuag at ganfyddiad anghywir o’r niwed oddi wrth e-sigaréts
  • Bod angen dal i fod yn wyliadwrus er mwyn sicrhau bod rheoliadau newydd yn cynnig y cyfleoedd mwyaf posibl o ran iechyd y cyhoedd

Ym mis Ebrill 2016 wnaeth Coleg Brenhinol y Ffisegwyr (CBF) rhyddhau adroddiad o'r enw ‘Nicotine without smoke: tobacco harm reduction’5 lle maent yn dod i'r casgliad  fod e-sigaréts yn debygol o fod yn fuddiol ar gyfer iechyd cyhoeddus y DU. Yn seiledig ar yr adroddiad hwn maent yn awgrymu fod ysmygwyr yn gallu cael eu annog i ddefnddio e-sigaréts, a gall y cyhoedd dawelu eu meddwl bod e-sigaréts yn llawer fwy diogel na smygu. 

Yn seiliedig ar y dystiolaeth ddiweddaraf sydd ar gael mae'r adrodd CBF yn dod i'r casgliad: 

  • Nid yw e-sigaréts yn borth i ysmygu - yn y DU mae'r defnydd o e-sigaréts yn gyfyngedig bron yn gyfan gwbl i bobl sydd yn defnyddio, neu wedi defnyddio, tybaco
  • Nid yw e-sigaréts yn arwain at yr ail-normaleiddio o smygu - does dim tystiolaeth i awgrymu fod naillai therapiau amnewid nicotin (TAN) neu defnyddio e-sigaréts wedi arwain at ail-normaleiddio smygu. Does dim un o'r cynhyrchion yma hyd yn hyn wedi denu o fewn nifer arwyddocaol o oedolion sydd byth wedi smygu, neu wedi dangos tystiolaeth o gynydd sylweddol fel borth i smygu o fewn pobl ifanc 
  • E-sigaréts a rhoi'r gorau i smygu - o fewn ysmygwyr, mae'r defnydd o e-sigaréts y tebygol o arwain at ymgeisiau i roi'r gorau iddi ni fydd wedi digwydd hebddon nhw. Yn y ffordd hon, mae e-sigaréts yn gallu ymddwyn fel porth i ffwrdd o smygu
  • E-sigaréts a niwed hir-dymor - Nid ydyn ni'n gallu disrwyddo'r posibilrwydd o ryw faint o niwed yn cael ei achosi gan ddefnyddio e-sigaréts yn yr hir-dymor oherwydd y mewnanadliad o gynhwysion heblaw nicotin, ond mae'n tebygol o fod yn bach iawn, lot llai na'r hwnnw sy'n codi o smygu tybaco. Gyda safonau cynnyrch priodol i leihau amlygiad i'r cynhwysion eraill, dylai fod yn bosibl i leihau'r perygl iechyd bellach. Er nad yw'n bosibl i amcangyfrifio'r perygl o iechyd hir-dymor sy'n cysylltiedig â e-sigaréts, mae'r data sydd ar gael yn awgrymu nid yw'n tebygol o fod yn fwy na 5% o'r rhai cynnyrch tybaco ac efallai yn lot llai na hynny. 

Mae'r adroddiad yn cydnabod yr angen ar gyfer rheoleiddio cymesur, ond yn awgrymu na ddylai rheoleiddio atal y datblygiad a'r defnydd o gynnyrch lleihau niwed gan ysmygwyr. Dylai strategaeth reoleiddio gymryd agwedd gytbwys wrth geisio sicrhau diogelwch cynnyrch, galluogi ac annog ysmygwyr i ddefnyddio'r cynnyrch yn hytrach na tybaco, a chanfod ac atal effeithiau sy'n gwrthsefyll nodau cyffredinol y polisi rheoli tybaco.

Defnyddio e-sigaréts ar eich safle chi

A fyddwch chi’n caniatáu neu’n gwahardd defnyddio e-sigaréts ar eich safle chi? Mae ASH England wedi llunio rhestr wirio o bum cwestiwn i’w gofyn cyn ichi benderfynu.


Cyfeiriadau

1 ASH (2017). Use of electronic cigarettes (vapourisers) among adults in Great Britain

2 MHRA (2013). Product-specific information and advice: Nicotine containing products. December 31

3 NICE (2013). Tobacco: harm-reduction approaches to smoking. NICE public health guidance 45

4 McNeill A, Hajek P et al (2015). E-cigarettes: an evidence update – A report commissioned by Public Health England

5 Royal College of Physicians (2016). Nicotine without smoke: Tobacco harm reduction. London: RCP